Zemsta

"Jeśli nie chcesz mojej zguby, krokodyla daj mi luby" to najczęściej cytowany dwuwiersz z "Zemsty" - najchętniej grywanej komedii hrabiego Aleksandra Fredry. "Zemsta" to od pokoleń także żelazna pozycja w kanonie lektur polskiej szkoły. Nie bez powodu to utwór znakomicie napisany, odwołujący się do sarmackiej przeszłości, wciąż jeszcze żywej w obyczajowości współczesnych Polaków.
Aleksander Fredro herbu Bończa (1793-1876) oficer armii napoleońskiej, za bohaterstwo odznaczony Złotym Krzyżem Virtuti Militari i najwyższym francuskim odznaczeniem Krzyżem Legii Honorowej, członek loży masońskiej, działacz polityczny i społeczny. Już w wieku 25 lat napisał swą pierwszą komedię "Pana Geldhaba" - wciąż chętnie grywaną. Jego dorobek jest imponujący. Chętnie przyrównuje się go do francuskiego Moliera. O ile jednak Molier był wyrazicielem etosu mieszczaństwa z jego zaletami i wadami to Fredro jest nieodrodnym synem Polski szlacheckiej, piewcą jej tradycji i kultu staropolskiego obyczaju. Ale nie bezkrytycznym. Wyśmiewa także przywary polskiej szlachty, czego wyrazisty przykład znajdujemy właśnie w "Zemście".
Warto przypomnieć, że w komediach Aleksandra Fredry grali wszyscy wybitni aktorzy XIX i XX wieku, żeby wymienić takie nazwiska, jak: Bolesław i Jerzy Leszczyńscy, Antoni Hoffman, Stefan Jaracz, Józef Węgrzyn, Mieczysława Ćwiklińska. Do historii teatru przeszła rola Anieli w wykonaniu Heleny Modrzejewskiej i Łatki kreowana przez Ludwika Solskiego. Dwukrotnie przenoszono "Zemstę" na duży ekran. Ostatnio zrobił to Andrzej Wajda obsadzając Janusza Gajosa w roli Cześnika, a Romana Polańskiego w roli Papkina.