MENU

Kurier Obywatelski, grudzień 2008 r.

TRAUM-SCHNITZLER-OTTO-BORTEK-NOVELLE CZYLI GDZIE SIĘ PODZIAŁ ALBERT OSIK

Na Małej Scenie słupskiego Nowego Teatru, w bardzo kameralnej atmosferze można obejrzeć „Traumnovelle” wg Arthura Schnitzlera, w reżyserii Stanisława Miedziewskiego. Sztuka z całą pewnością dla koneserów.

Postać ubranego w grzeczny garniturek zwykłego facecika nie zapowiada późniejszej transformacji, ale nie uprzedzajmy faktów... Spektakl zaczyna się od rozmowy tonącego w ciemnościach bohatera z żoną - spowiedzi. Scena bardzo intymna, jakby człowiek siedział późnym wieczorem lub nad ranem w salonie tej pary i słuchał jak nieszczęśliwy mąż zarzuca żonie romanse, a następnie płynnie przechodzi do różnych opowieści: o wizycie u radcy dworu z trupem w tle i... o swoim bujnym nocnym życiu. Opowiada tak zajmująco, że w końcu już nie wiemy w jakiej przestrzeni jesteśmy. Monodram wyraźnie dzieli się na dwie części: od nudnego mieszczańskiego żywota, tonącego w szarościach (i ciemnościach), do ucieczki w nocne szaleństwa, w świat marzeń, w obłęd zakończony rozebraniem się z grzecznego garniturku. W części drugiej tej „nocnej" pojawia się i muzyka i światło. Za jego pomocą reżyser stworzył dwie plastycznie atrakcyjne sceny: orgii w maskach i w prosektorium. Jednym słowem Miedziewski skonstruował spektakl z pedantyczną precyzją, pewnymi środkami, wykorzystywanymi niejednokrotnie we wcześniejszych monodramach, głównie tych granych przez Bortkiewicza.
Albert Osik (w odróżnieniu od Bortkiewicza) gra bardzo subtelnie, zwłaszcza w części pierwszej. Subtelnie i zajmująco. Nie pozwala zgubić wątku, uciec myśli, choć środki gry ma ograniczone - drobne własne gesty, dwa rekwizyty. Siła mądrego, dojrzałego aktorstwa. Mogłabym Osika słuchać i oglądać znacznie dłużej niż 50 minut, nawet jeśli mówi o sprawach i postawach kompletnie mi obcych, które nic a nic rnaie nie obchodzą, na przykład życiowa nuda i seksualny obłęd schyłkowego mieszczaństwa.
O literaturze Schnitzlera, mieszczańskiego realisty z Wiednia tworzącego na przełomie XIX/XX wieku już w 1922 roku pisano, że jest przebrzmiałą modą z wczoraj lub przedwczoraj... pisarstwo Schnitzlera, sprowadza się do życia duchowego człowieka, który nie ma żadnych zajęć. Stąd erotyka jako centralny temat jego pisarstwa. Stąd sceptycyzm wobec wszelkich „wartości” jako jego światopogląd. Stąd „nastrój” jako jedynyjego środek wyrazu.
Monodram Osika pokazuje właśnie duchowe problemy osamotnionego sceptyka, pełnego wątpliwości i zwątpień, dla którego wyrafinowane uciechy życia znajdują się w centrum zainteresowania. W świecie, który już nie istnieje, erotyka miesza się ze śmiercią. Jawa z wyobraźnią. Zapewne z braku czegoś sensownego do roboty, bohater wymyśla sobie rzekomą zdradę żony i sam zaczyna zdradzać. Do końca jednak nie wiemy czy zdradza naprawdę czy tylko marzy. Nie wiadomo też czy to żona jest powodem jego podwójnego życia, czy nader częste towarzystwo trupów, czy po prostu emocjonalna pustka.
Oglądając Traumnowelle nie spodziewajcie się dobrej zabawy, ani emocjonalnych fajerwerków, raczej nastawcie się na przyjemność oglądania rezultatu pracy sprawnego aktora i dobrego reżysera.

Jolanta Walewska - teatrolog, historyk
P.S. Marcina B. gorąco zachęcam do powrotu na scenę jako aktora.